Minderjarigen en euthanasie

Ik hoop nooit in aanraking te komen met een situatie, waarin een kind om euthanasie vraagt. Het lijkt me vreselijk. Die kans is bij mij echter niet groot. Toch moet ik erover willen nadenken. Want er zijn ouders en kinderartsen, die misschien wel in die situatie komen. Ook al vinden ze dat even verschrikkelijk. Zij hebben ongetwijfeld voor de discussies gezorgd, die er uiteindelijk toe hebben geleid dat er in België een meer uitgebreide wetgeving over euthanasie op tafel ligt. Daarbij gaat het, zo neem ik aan, in de regel om de doodsstrijd van een kind, die moeilijk en mogelijk pijnlijk of verstikkend is. En stel dan, dat dat kind, voor zover het nog praten kan, zegt: “Zo wil ik het niet meer”. De kinderarts dr. Brand geeft dit voorbeeld in een interview bij Nieuwsuur, op de Nederlandse televisie.

In dat geval moet er, zo vindt de huidige Belgische regering, de mogelijkheid bestaan voor euthanasie op eigen verzoek te kiezen. Het kind moet in staat zijn die vraag te stellen en te begrijpen, de ouders moeten ermee instemmen en aan alle voorschriften moet uiteraard worden voldaan. Het gaat om situaties waar het kind zeker gaat sterven en ondraaglijk lijdt. Mag euthanasie dan? Kan het door de beugel? En zou de kerk hier ruimte aan mogen geven?

De grote godsdienstige groeperingen in België vinden van niet. Elke religie zal daarvoor haar eigen redenen wel hebben, maar het is opvallend hoezeer ze in dit geval een front vormen. Protestanten hielden zich tot nu toe afzijdig, alleen de voorzitter van de Synode van de Evangelische gemeenschappen tekende. De VPKB (Verenigde Protestantse Kerk in België) ontbreekt in de Verklaring, die de religieuze gemeenschappen tegen de uitbreiding van de euthanasiewet. De reden is ongetwijfeld al het feit dat Protestanten moeilijker met één mond spreken. Ze zijn onderling soms verschillend en hebben geen leider die als autoriteit kan optreden, maar alleen als representant van de kerk als geheel. Zelf zou ik de wettelijke mogelijkheid niet geheel willen uitsluiten, wat erop neerkomt dat we het dan ook moeten regelen, als er voldoende motieven zijn om aan de wens tegemoet te komen.

Maar zijn die motieven er? Dat is de vraag. Van Katholieke zijde kreeg ik een persoonlijke uitnodiging om de gebedswake tegen de wetgeving te bezoeken. Ik ben niet gegaan. In het volgende probeer ik te verwoorden waarom niet. Daarbij denk ik aan de bisschoppen, die in hun verklaring over de kwestie zeggen, dat de actie vooral van filosofische aard is. Met het motief ‘God wil het niet’ komen we niet verder, zal men daar ongetwijfeld ook vinden. In elk geval vind ik het de moeite waard te proberen met goede en zindelijke argumenten duidelijk te maken waarom er Protestanten zijn, die zich moeilijk kunnen vinden in de morele afwegingen van Katholieke zijde en van de andere godsdiensten.

Een argument tegen vindt men vooral in de zelfbeschikking. Ik citeer de Verklaring: “Van iemand houden tot het einde vereist een immense moed. Een einde maken aan het leven is een daad die niet alleen een individu doodt, maar ook het sociale weefsel in onze samenleving en onze families, die in de greep zitten van een groeiend individualisme.” Men ziet dus een tegenstelling tussen het principe van autonomie (kortweg: een mens kan zelf over zijn eigen lot beslissen), en onderlinge solidariteit en zorgzaamheid. Dat we steeds meer individualisten worden kan ik beamen. Ik vind een samenleving waar weinig veilige verbanden zijn, waar een overvloed van gebroken gezinnen bestaat en waar ieder voortdurend op zijn mobiele telefoon geconcentreerd is, ook niet ideaal. Maar voor euthanasie, als men ervoor kiest, is de wilsbeschikking nu eenmaal noodzakelijk. Het is de enige veilige manier om niet op die ‘glijbaan’ terecht te komen, waar de opponenten het over hebben. Zelfbeschikking, met alle bezwaren, is juist nodig om te voorkomen dat we een samenleving krijgen, waarbij zieken en dementen anderen tot last worden en zich min of meer gedwongen gaan voelen dan maar zelf voor het einde te kiezen. Alleen wie naar euthanasie vraagt, en dat in overleg met het hele netwerk van dokters en familie, kan ervoor in aanmerking komen. En het is niet steekhoudend, als men bij een moeilijke kwestie dan onmiddellijk het zwartste scenario voor de toekomst tekent, om het ‘neen’ kracht bij te zetten.

Regelmatig keert in de discussie terug dat er andere wegen zijn om het lijden dragelijk te maken. Palliatieve sedatie moet voldoende zijn: pijnstillers die het lijden verzachten en mensen vaak buiten bewustzijn brengen. De morele overweging dat de methode niet alleen het lijden dragelijker maakt, maar ook het leven vaak bekort, vindt men aanvaardbaar. Ik ben het geheel eens met de overweging, als het werkt. Zolang een toestand van slaap of coma het voor de patiënt mogelijk maken om zonder ondraaglijk lijden te sterven, heeft dat ook mijn voorkeur. Maar wat als dat niet meer helpt? Ik moet aannemen dat men er niet eenvoudig mee kan volstaan te zeggen: er is geen enkele behoefte aan euthanasie voor kinderen. Als de vraag naar euthanasie ontstaat ga ik ervan uit dat er echte situaties bestaan, waar men in een uitzichtloze situatie terechtkomt en alles al geprobeerd heeft.

Men kan dat wegwimpelen, zoals René Stockman dat doet in de Standaard. Hij zegt, nadat ook hij gewaarschuwd heeft voor de glijbaan van de euthanasievraag: “Het is niet meer te stuiten, tenzij men bereid is zich niet zozeer vast te zetten in casussen, maar als wijze beleidsmakers opnieuw grondig na te denken over het principe dat aan de grondslag ligt.” Hij bedoelt waarschijnlijk: we moeten de moed hebben om niet langer naar de dramatische verhalen van ouders en dokters te luisteren, maar de zaak fundamenteel te benaderen, dus laten we maar zeggen vanuit het idee: Gij zult niet doden. Concrete gevallen brengen ons, met andere woorden, maar in de war. Maar de wereld bestaat toch alleen maar uit concrete gevallen? Het gaat toch juist om die kinderen, die in zeer specifieke situaties ten einde raad zijn. Euthanasie voor kinderen zie ik als een mogelijkheid die helemaal op de grens ligt. Het gaat om situaties die zeer uitzonderlijk zijn en waar de normale middelen zijn uitgewerkt. Euthanasie is dan nooit bedoeld als een regel, het is een recht in bijzondere gevallen, met alle voorhouden, om een zachte dood te krijgen. En altijd, ik benadruk het nogmaals, op eigen verzoek. Men moet de zaak ook weer niet anders voorstellen dan die in werkelijkheid is, zo stelt Elke de Pourcq, in haar lezenswaardige artikel daarover.

“Van iemand houden tot het einde vereist een immense moed” stelt de verklaring. Dat vind ik een suggestieve zin, die laat voelen dat euthanasie liefdeloos is. Is dat reëel? Moeten we veronderstellen dat de omgeving minder van een kind houdt, dat euthanasie ontvangt? Ik geloof er niet in. Ik ben het wel met de bisschoppen eens dat er “een wereld van verschil” ligt tussen palliatieve sedatie en euthanasie. Men gaat een grens over die men niet lichtvaardig en, zeker met kinderen, slechts in weinig situaties moet willen toepassen. In andere gevallen moeten bijvoorbeeld als patiënten ook leren rekening te houden met de enorme belasting voor artsen, die uiteindelijk een euthanasie uitvoeren. Liever andere middelen dan dit allerlaatste redmiddel, zeker. En ik wil deze daad van het ontnemen van het leven ook niet ‘banaliseren’, zoals de Verklaring zegt. Maar als de Verklaring er vervolgens aan toevoegt: “We zijn immers gemaakt voor het leven”, dan sta ik daar werkelijk van te kijken. Zeg dat maar eens tegen een kind, dat hooguit nog een paar dagen heeft! Maar laat ik het anders zeggen. Er valt naar mijn overtuiging met rede te twisten over de vraag hoe wij waardig en goed kunnen sterven. Daarbij heeft het weinig zin om een ander, de professionele zorg of de cultuur in het algemeen, een doodsverlangen toe te dichten, dat er niet is.

Leen Bosgra

3 thoughts on “Minderjarigen en euthanasie

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s