Het klimaat als een nieuwe religie

Al sinds jaar en dag worden we geconfronteerd met een doemscenario. Onze aarde, de enige aarde die we hebben, dreigt ten onder te gaan door menselijk toedoen. Was het in de jaren 50-80 niet de dreiging van een nucleaire winter die ons de das zou omdoen, dan was het wel het opraken van fossiele brandstoffen of de zure regen die ons leven ondraaglijk zou maken.

Iedereen herinnert zich nog wel de rampen die ons voorspeld werden door de ‘Club van Rome’. Van de zure regen hebben we niet veel meer vernomen en in de afgelopen decennia zijn gigantische olievelden ontdekt, om maar niet te spreken over de nieuwe technieken (schaliegas) om fossiele brandstoffen aan te boren. Zeker de aankomende 100-150 jaar komt de wereld niet zonder energie te zitten.

De afgelopen twintig jaar zijn we echter bang gemaakt met een nieuw verondersteld feit: de opwarming van de aarde. Het IPCC waarschuwt ons, evenals talloze klimaatwetenschappers, voor een onomkeerbare opwarming, waardoor de zeespiegel zal stijgen, hele delen van de wereld onder water zullen komen te staan en het klimaat grondig in de war zal worden gestuurd. Gebieden die nu te droog zijn, zullen (te) veel regen krijgen en gebieden die van oudsher konden rekenen op goede oogsten zullen in de toekomst veranderen in woestijnen. Gevolg van dit alles zal een massale volksverhuizing van mensen zijn, op zoek naar voldoende eten en veilige plaatsen om te wonen.

De klimaatverandering zou in gang gezet zijn door de industriële mens, die veel te veel fossiele brandstoffen verbrandt en zo zorgt voor een onaanvaardbare toename van de chemische stof CO2 in de atmosfeer. Deze stof zorgt ervoor dat de laag lucht die om de aarde zit gaat fungeren als een deken en veel te veel warmte vasthoudt, oftewel het broeikaseffect.

Ondanks dat het IPCC in haar laatste rapport van december 2013 de maximale verwachting van de stijging van de temperatuur naar beneden heeft bijgesteld (nu nog tot 4 graden Celsius in plaats van de in eerdere rapporten verwachte 6 °C), staan ons nog steeds Bijbelse rampspoeden te wachten, mits we ingrijpen.

Voorstanders van deze theorie (en ja, er zijn ook tegenstanders) pleiten dan ook voor een terugdringen van de uitstoot van CO2, het bouwen van grote windmolenparken en een heffing op zo’n beetje alles dat energie verbruikt.

Het klimaat is blijkbaar de ‘nieuwe religie’ geworden. We moeten tot inkeer komen en anders gaan consumeren, zo niet dan zal er een einde komen aan onze manier van leven. De vraag is of dat werkelijk zo is.

Laten we enkele feiten op een rij zetten.

–        De metingen van de temperatuur op aarde gebeurt pas vanaf de jaren dertig van de 19 eeuw. Gedurende nog geen 200 jaar houden we dus de schommelingen en tendensen bij in de globale temperatuur. Vanuit deze periode trekt men conclusies over de wijze waarop het klimaat functioneert. Er zijn echter grote perioden in de geschiedenis geweest waarin de temperatuur op aarde hoger of lager was dan we nu gewend zijn. Zo weten we van de ‘Kleine IJstijd’ die geduurd heeft van 1450-1800 in onze streken. We kunnen niet ontkennen dat het klimaat tijdens de geschiedenis van de aarde steeds veranderd is, noch dat we nog maar heel weinig begrijpen van de processen die aan deze veranderingen ten grondslag liggen.

–        De aarde warmt al 17 jaar niet meer op. Volgens de alarmistische klimaatmodellen zouden we nog steeds een verhoging moeten zien van de temperatuur, maar die is dus al 17 jaar stabiel. Deze ‘pauze’, aldus de klimaatalarmisten, is niet te verklaren aan de hand van hun computermodellen.

–        Het totale aandeel van CO2 in de atmosfeer is 0,04 procent. Het menselijk aandeel hiervan is slechts 2 procent. Vulkaanuitbarstingen en natuurlijke branden zorgen voor het overgrote deel van de aanwezigheid van CO2 in de atmosfeer. Toch wordt ons al jaren voorgehouden dat wij het klimaat verstoren door onze uitstoot van CO2 en dat we het klimaat kunnen herstellen door deze uitstoot te beperken. Het gaat hierbij dus om een reductie van het ‘menselijk’ aandeel van CO2 van 0,0008 procent.

–        Extreme weersfenomenen zoals orkanen, droogte en overstromingen worden vaak verklaard vanuit het opwarmingsmodel en als bewijs genomen voor de verstoring van het klimaat. Men gaat zelfs zover om koudefenomenen te verklaren als het gevolg van de opwarming (zoals de extreme koude in de VS afgelopen winter). Het blijkt echter dat er niet meer of minder extreme weersomstandigheden zijn dan in eerdere perioden van onze planeet. Wel worden vaker mensen getroffen omdat de wereldbevolking explosief is toegenomen in de afgelopen twee eeuwen.

–        Het Noord-en Zuidpoolijs en de gletsjers nemen af, zo vertelt men ons. De ijsberen krijgen het steeds zwaarder, want ze moeten steeds grotere afstanden overzwemmen om bij het ijs te komen. Het tegendeel is waar. Toen in  december van 2013 een onderzoeksschip naar de opwarming van de aarde naar de Noordpool voer, kwam het wekenlang in het ijs vast te zitten. IJs dat een paar weken te vroeg was gekomen… In het afgelopen jaar is het Noordpoolijs juist sterk aangegroeid in een tempo dat men niet meer had gezien sinds 1979 (zie het bericht in de Standaard).

–        Windmolens, die worden ingezet in de strijd tegen de opwarming, kosten handenvol met geld. Geld dat betaald wordt uit de belastingen en dus van uw en mijn geld. Geld ook dat niet besteed kan worden aan bejaardenzorg, scholing of het wegwerken van de inkomensverschillen. Dat zou op zich geen probleem hoeven te zijn, men moet nu eenmaal keuzes maken. Echter, men moet wel goed weten waarom men bepaalde keuzes maakt. Ten eerste kiest men voor windmolens om de uitstoot van CO2 te beperken en gaat men dus uit van de betrouwbaarheid van de opwarmingsthese. Men besteedt miljarden aan een project dat best wel eens een grote illusie zou kunnen blijken te zijn. Ten tweede; windmolens helpen niet. Ze draaien slechts als het waait (en ondanks dat we altijd het gevoel hebben dat we wind tegen hebben, waait het echt niet zo vaak), ze zijn volstrekt onrendabel (als alle kosten zouden worden doorberekend zal de elektriciteitsprijs nog verder omhoog schieten – zie het artikel) en ze zorgen voor fluctuaties op het energienet. Dat wil zeggen dat op momenten dat het hard waait er een overproductie is en de opgewekte energie weg moet vloeien naar andere gebieden en dat op momenten dat het niet waait de energie zal moeten worden ‘bijgepast’. Dit laatste betekent dat er extra gascentrales gebouwd worden, die snel aan en af geschakeld kunnen worden, maar ook door het lagere rendement dat ze opbrengen veel meer CO2 uitstoten, waardoor de winst van de windmolens teniet wordt gedaan. De aanpassingen aan het elektriciteitsnetwerk om alle fluctuaties te kunnen opvangen gaat ons nogmaals vele en vele miljarden euro’s kosten. Er is bijvoorbeeld berekend dat als men in Nederland een schamele 1,9 % van de energiebehoefte wil opwekken met windmolens, dat al 60 miljard Euro kost.

Over voor- en tegenargumenten van de klimaatopwarmingsthese is al veel geschreven, veelal zeer technisch en specialistisch van aard. U kunt met een beetje moeite alles terugvinden op internet. De meerderheid van de mensen neemt echter schijnbaar kritiekloos een theorie aan die zichzelf bij lange na niet heeft bewezen. Op scholen leren de scholieren dat de aarde opwarmt doordat papa de auto teveel gebruikt, de mainstream media verkondigt al decennia lang dat wij het klimaat beïnvloeden en kunnen controleren en ook in de kerken wordt vaak hetzelfde mantra herhaald. Het klimaat is inderdaad een nieuwe religie geworden en wel om het volgende.

Er wordt een eenvoudige theorie gepresenteerd die logisch gezien onwaarschijnlijk is: de aarde warmt op door menselijk toedoen. Deze bewering wordt herhaald, herhaald en nog eens herhaald totdat veel mensen het aannemen als de Waarheid. Kritiek op deze theorie wordt vervolgens gezien als ongeloof, sterker nog als een misdaad tegen de mensheid. Kritiek wordt aan de kant geschoven, subsidies van onderzoekers worden ingetrokken, mensen die een tegengeluid laten horen niet serieus genomen. Zo versterkt de klimaatthese zichzelf. Er is immers maar één waarheid en dat is de waarheid van de door mensen veroorzaakte opwarming van de aarde. Veronderstellingen worden gepresenteerd als feiten en het eerlijke wetenschappelijke debat wordt uit de weg gegaan. Andere feiten en kanttekeningen worden genegeerd met als vaakst gehoord argument: ‘zoveel wetenschappers zullen het toch wel niet mis hebben?’.

Vervolgens bouwt men voort op de theorie, die ondertussen quasi onaantastbaar is geworden, en neemt men besluiten die de economie en onze manier van leven hartgrondig beïnvloedt. Let wel: er is niets definitief bewezen, maar men baseert er wel een groot deel van het politieke beleid en de uitgaven van de publieke fondsen op. Men heeft aangetoond dat als de theorie waar is, we een gigantische hoeveelheid geld nodig hebben om het proces van opwarming tegen te gaan. Geld dat er op de hele wereld niet bij elkaar te brengen is. Waarom dan doorgaan op deze weg als het duidelijk is dat het niets gaat uithalen? Reeds nu geven we wereldwijd per dag (!) één miljard dollar uit om de opwarming van het klimaat tegen te gaan. Geld dat nergens anders aan besteed kan worden. Geld dat beter gebruikt kan worden om de eventuele gevolgen van een opwarming van de aarde op te vangen (zie de video) waarin op zeer aannemelijke wijze wordt uitgelegd dat het 50 maal meer kost om de opwarming tegen te gaan dan om eventuele gevolgen van de opwarming op te vangen). Geld dat uitgegeven wordt op basis van het geloof in een these, een aanname die niet bewezen is en door veel wetenschappers in vraag wordt gesteld.

In de kerk kunnen we prima uit de voeten met dromen, visioenen en onbewezen aannames. We geloven in een God die we niet kunnen zien, niet kunnen aanraken en niet kunnen bewijzen. Daar is het immers geloof voor. We kunnen ons leven baseren op dit geloof en het zo inrichten uit vrije keuze omdat we menen dat God dat van ons vraagt. Prima, vrije keuze. Maar om een samenleving in te richten mogen geen keuzes gemaakt worden op basis van geloof in een theorie. De politiek mag zich niet laten leiden door sentimenten of aannames, doch moet keuzes maken op basis van feiten. En deze feiten liggen helemaal niet zo simpel als ons steeds wordt voorgehouden.

Mij stoort het dat, als het over geloof gaat, men maar al te vaak stopt met nadenken. Dat geldt voor het christelijke geloof en dat geldt evenzeer voor het geloof in de opwarmingstheorie. Elke kritiek op het geloof lijkt onaanvaardbaar te zijn. Een samenleving heeft echter recht op een open debat tussen verschillende meningen en opvattingen. De media zouden ons hierin beter moeten voorzien dan het eenzijdig herkauwen van steeds hetzelfde vooringenomen liedje. Er zijn meer geluiden, meer meningen en opvattingen die goed onderbouwd zijn en de gangbare theorie van de (door mensen veroorzaakte) opwarming niet ondersteunen. Zie bijvoorbeeld de interessante bijdragen van de ‘dwarse denker’ Hans Labohm.

Er is naar mijn mening een reden waarom zoveel mensen een theorie omarmen en verdedigen die wel degelijk ter discussie staat en dat heeft te maken met het religieuze karakter ervan. De mens wil alles in eigen handen houden, wil controleren en beïnvloeden. Wij mensen kunnen er slecht tegen als we machteloos zijn, als we niet op de een of andere manier de gang van het leven kunnen veranderen. In de meeste religies is er de mogelijkheid om contact te leggen met een goddelijk wezen. Via dit contact proberen wij zaken op aarde te veranderen. Denk aan bidden voor een zieke, aan een kruis slaan voor een lange reis, of aan offerrituelen om voorspoed en geluk af te smeken. Via de menselijke beïnvloeding van een bovennatuurlijke werkelijkheid menen wij controle te hebben over ons leven op aarde. Dit geeft ons een gevoel van macht en zekerheid in een onzekere wereld.

Het zijn grote vergelijkingen, maar volgens mij werkt dit ook zo met het klimaat. Deze ongrijpbare factor met processen die we nog maar pas een beetje beginnen te begrijpen zorgt voor veel onzekerheid in ons leven. Als het klimaat verandert (en het klimaat op aarde is gedurende haar miljoenen jaren durende bestaan vele malen veranderd) heeft dat een grote impact op ons. Dit zorgt voor verwarring, machteloosheid en angst. Maar wat als de verandering van het klimaat nu eens onze schuld zou zijn? Dan hebben wij het klimaat dus in eigen handen en kunnen we het controleren. Ons bestaan wordt dan minder onzeker, want we hebben ons leven min of meer in eigen handen. Precies zoals dat werkt in religies. Vandaar het globale geloven in een opvatting dat 0,0008 procent CO2 die wij mensen bijdragen aan de totale hoeveelheid gassen in de atmosfeer het verschil kunnen maken tussen leven en dood.

Hiermee kom ik op twee laatste (er zijn zeker nog meer aan te duiden) overeenkomsten tussen religie en de klimaathysterie:

De eerste is dat hoe ongeloofwaardiger een theorie is, hoe meer mensen deze theorie zullen verdedigen. Wanneer logica tekortschiet, neemt geloof het over en aangezien over geloof geen redelijke discussie mogelijk is, zal men zich ingraven op de ingenomen posities. Dit zou kunnen verklaren waarom er geen echte discussie losbarst in de media over de veronderstelde opwarming van de aarde en de oorzaken daarvan. Elk tegengeluid wordt uitgefilterd waardoor het geloof zichzelf versterkt (en dat terwijl men hierbij een beroep doet op wetenschappers die de theorie een wetenschappelijke onderbouwing trachten te geven). Echte wetenschappelijke uitwisseling van theorieën wordt vermeden. Wat niet past in het plaatje is niet juist. De kerk heeft nooit anders gereageerd op uitdagingen van alle tijden.

Een andere overeenkomst met religie is dat mensen blijkbaar een inherente behoefte hebben aan een rampspoedscenario. Wellicht om de aandacht af te leiden van de kleine zorgen in het leven, of om een gevoel van saamhorigheid te vinden, of omdat mensen er steeds weer genoegen in scheppen om anderen, zoals de profeet Jona deed in het gelijknamige Bijbelboek, de Apocalyps te voorspellen. De Bijbel en de geschiedenis van het christendom spreken vaak over de Eindtijd. Wellicht is de klimaattheorie een nieuwe variant van een eeuwenoude verwachting van de komst van het einde der tijden?

Tot slot. Het klimaatdebat is zeker geen gelopen race en we zullen, zeker met het oog op de beperkte middelen die we hebben, alle gegevens tegen elkaar moeten afwegen. Dit vraagt om een open en kritische houding ten opzichte van de ons beschikbare gegevens. Evenals we ons eigen geloof telkens moeten laten passeren langs de meetlat van ons verstand zouden we ook ten aanzien van maatschappelijke discussies ons eerlijk moeten afvragen of dat wat men ons vertelt wel echt waar is. We kunnen het ons nu eenmaal niet permitteren om zomaar alles aan te nemen voor waar enkel en alleen omdat andere mensen menen dat het zo is en niet anders.

Arjan Knop

2 thoughts on “Het klimaat als een nieuwe religie

  1. Met dit stuk suggereer je dat alles te relativeren is. Zo komt ´t op mij over tenminste. Je zegt eigenlijk: blijf vrolijk en vrij genieten, er is niets aan de hand ook al wil men ons doen schrikken.
    Met deze zogenaamd humoristische, maar in wezen cynische behandeling, door het beeld te presenteren van ´maar een religie´, ondermijn je je eigen dominee-zijn voor een specifieke godsdienst. Het lijkt dat je ruimte-laten voor ongebreideld-winst-vergaren belangrijker vindt dan opkomen voor Gods Koninkrijk voor álle mensen.

  2. In een late reactie het volgende.
    Ik suggereer geenszins dat alles te relativeren is, enkel en alleen dat we altijd de waarheid moeten zoeken en ons open op dienen te stellen voor opvattingen die we misschien niet graag horen of lezen. Het kan niet zo zijn dat wij feiten naast ons neerleggen enkel en alleen omdat ze niet in onze kraam passen. Dit geldt voor bijvoorbeeld opvattingen omtrent de Bijbel, schepping, ethische zaken, de historische Jezus, maar zeker ook voor zaken als het klimaat en ons menselijk aandeel daarin.

    Dat er niets aan de hand is met het klimaat heb ik nergens geschreven, het is goed mogelijk dat het klimaat aan het veranderen is, evenals het dat de afgelopen miljoenen jaren telkens opnieuw heeft gedaan. Wel stel ik het menselijk aandeel daarin in vraag als ook de verwoede pogingen die organisaties en regeringen doen om deze eventuele verandering teniet te doen. Als er al sprake is van een klimaatswijziging dan is het veel wijzer, mijns inziens, om ons voor te bereiden op de gevolgen van deze wijziging dan om te proberen deze te stoppen. Wij overschatten ernstig onze invloed op wereldwijde fenomenen en menen dat wij globale ontwikkelingen kunnen stoppen. Dit is overigens opnieuw een overeenkomst met veel religies waarin offers worden gebracht om op kosmische schaal invloed uit te oefenen. Daarbij komt nog dat een eventuele halt van de opwarming van de aarde ons astronomische bedragen zal kosten (die we nooit kunnen opbrengen) en een aanpassing aan eventuele veranderingen daarentegen wel haalbaar zijn.

    Ook al betrap ik mezelf erop af en toe humoristisch te kunnen zijn, heb ik dit in mijn artikel nergens teruggevonden. Cynisme heb ik ook niet betracht, maar de lezer leze uiteraard vanuit een eigen visie. Op geen enkele wijze heb ik verder het beeld willen schetsen van ‘maar een religie’, wel heb ik enkele opvallende overeenkomsten proberen aan te geven tussen de klimaathysterie en de wijze waarop religies doorgaans functioneren. Het grootste kenmerk van een religie is nu eenmaal haar irrationele component, oftewel geloven in iets dat met logica en wetenschappelijke feiten niets te maken heeft. Dat is de grote kracht van religie en wat mij betreft ook meteen haar zwakte. Je hebt gelijk als je enige religiekritiek leest in mijn artikel, die heb ik er ook bewust ingestopt. Met name het gebruik van oogkleppen en dus het negeren van feiten die aantoonbaar juist zijn, maar welke enkele aspecten van de religie tegenspreken, zijn voor mij onaanvaardbaar. In dat opzicht zie ik grote parallellen tussen de wijze waarop mensen binnen een religie omgaan met feiten en de wijze waarop mensen hun ogen sluiten voor onwelgevallige feiten binnen het klimaatdebat. De opwarmingsthese zal en moet juist zijn. Punt uit.

    Met name jouw laatste zin doet mij vermoeden dat ik wat mijn opmerkingen betref op het juiste spoor zit. Ik meen nergens betoogd te hebben dat ‘ongebreideld winst vergaren’ voor mij belangrijker is dan Gods Koninkrijk. Het gaat mij enkel en alleen om het eerlijke debat over de klimaatopwarmingsthese, waarbij van beide kanten gebruik gemaakt dient te worden van objectief verifieerbare feiten. Het feit dat jij onze wijze van consumeren erbij haalt als argument met betrekking tot het klimaatdebat interpreteer ik als volgt: Onze westerse wereld consumeert te veel, waardoor wij de aardse middelen opgebruiken en daarmee niet alleen de schepping tekort doen, maar ook schade berokkenen aan andere mensen waarmee wij de aarde delen. De klimaatthese dat wij door deze manier van consumeren schuldig zijn aan de opwarming van de aarde en daarmee schuldig zijn aan de vreselijke gevolgen voor meestal de armste mensen op aarde doet ons beseffen dat we anders moeten gaan consumeren. Om ons rijke westerlingen vervolgens helemaal over de streep te trekken is het ook nog eens zo dat ook wijzelf de gevolgen van de opwarming van de aarde zullen voelen. Het is dus van het grootste belang dat we ingrijpen en anders gaan leven. Kortom, de klimaatthese is een middel, een stok achter de deur, om het doel te bereiken van een samenleving die anders omgaat met hulpbronnen, met de economie, met de verdeling van welvaart. Nu zijn er mensen die deze these in vraag stellen en daarmee het hete hangijzer uit het ideologische vuur halen. Echter, zonder iets af te willen doen aan het streven naar Gods Koninkrijk en een eerlijke verdeling op deze aarde, prevaleert bij mij nog altijd de zoektocht naar de waarheid. Het kan niet zo zijn dat wij mensen iets voorhouden en een eerlijk debat over feiten uit de weg gaan, omdat dat ons ideologisch goed uitkomt. We hebben recht op eerlijke feiten en een open wetenschappelijk debat. Uiteindelijk zal ons dat verder helpen dan zaken te verdoezelen of onze ogen te sluiten voor zaken die we liever niet horen.

    Tot slot wil ik nogmaals benadrukken dat overheden en organisaties ‘hun’ geld maar een keer kunnen uitgeven. Als wij een miljard dollar per dag investeren in iets dat een fantasie zal blijken te zijn, wat hadden wij dan allemaal niet beter met dat geld kunnen doen aan armoedebestrijding, verbeteren van gezondheidszorg, onderwijs, ontwikkelingshulp etc.? Wie verdient nu trouwens het meeste geld met klimaatinvesteringen? Worden wij in het westen of mensen in het Zuiden daar beter van of zijn het vooral de grote bedrijven?

    Met vriendelijke groet
    Arjan

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s