God bestaat niet

… want àls er een God is, waarom dan zoveel ellende in de wereld? Waarom natuurrampen, absurde ongelukken en onbestrijdbare ziektes? Zelfs als leed door toedoen of invloed van mensen gebeurt, waarom houdt God het dan niet tegen?

Deze overwegingen kunnen met een wegwimpelend gebaar worden uitgesproken omdat het zo evident lijkt dat er geen god kan bestaan; vaak ook zijn ze de finale nekslag van elk restje geloof dat mensen misschien nog hadden. Als ellende dicht op je huid komt, dan heb je het helemaal gehad met die god.

Andersom, die enkele keer dat er ’s iets wonderbaarlijks goeds gebeurt, hoor je mensen lachend uitroepen: “er is een god!” En als ze zelf fiks in de penarie komen, durven ze stilletjesweg toch wel ’s een kaarsje aansteken – baat het niet, schaadt het niet.

God is dus, àls hij er is, de geluksbrenger die almachtig, alkunnend, altijd ingrijpend is – of hij is het niet. Een alternatief wordt niet bedacht. Want dan is het geen god meer. Een god is almachtig, of hij is geen god. Een projectie van onze wensen, een oplossing voor onze onmacht, een toevlucht voor onze angst. Maar die hapert vaak, hij stelt teleur. Onvermijdelijk. In een tv-gesprek in de serie “Adieu God?” zei iemand: “Als er een god is, dan heeft hij dringend een functioneringsgesprek nodig.” Hij doet zijn job niet goed. Dat klopt als zijn job is: ingrijpen en leed voorkomen.

Dit is de god van de gecreëerde religie. Van de magie, de bezwering van goden met offers. Van de heidense mix van hellenisme met christelijke theologie, waar woorden als alwetend, almachtig, alomtegenwoordig ijktermen werden voor het ware geloof in de oppergod die elke waardigheid van mensen eronder moest houden. Terecht durfde Dietrich Bonhoeffer in nazi-tijd zich tégen dergelijk Führergeloof uitspreken, want dat is waarin deze religiositeit wel moest ontaarden. Het Duitse totalitarisme dwingt ons om anders over god en geloof te gaan denken, zei hij. Het is niet erg als de concentratiekampen je geloof in gods almacht ondermijnen – dat geeft ruimte voor een nieuwe taal over God, waarmee Hij met ons in dialoog kan treden. Vanuit het zwijgen omdat sommige woorden niet meer werken, kom je tot nieuw spreken, zei Bonhoeffer profetisch.

Dat moet, want de almacht van een god die gunstig gestemd moet worden heeft afgedaan. In die zin bestaat god niet. De moderne mens is mondig. Elke gezagsinstantie wordt gewantrouwd, we zoeken het zelf wel uit. En dat is goed, zegt Bonhoeffer dus. Dat zuivert ons geloof uit.

Het is onterend om over God te spreken als een stoplap. Om op zoek te gaan naar beurse plekken bij mensen om hen daarop te pakken en god door de strot te duwen. Neem de wereld serieus en durf te leven “alsof God niet bestaat”. Leef gewetensvol omdat je daar zelf voor kiest, doe je niet afhankelijker voor dan je bent, denk zelf na. Dan ben je Gods partner, zonder het er te dik bovenop te leggen en zonder je mens-zijn in te leveren. Wat ons blijft is Jezus navolgen in zijn ultieme menselijkheid.

Bonhoeffers visie lijkt altijd actueler te worden. Ik zie een polarisatie gebeuren tussen religie en god-loosheid. Religies in hun fundamentalistische vorm boomen. Mensen zoeken afhankelijkheid van een duidelijke almachtige god weer op. Wie op die manier niet kan geloven, voelt zich bijna genoodzaakt om agnostisch of atheïstisch te worden: als dat god is, hoef ik ‘m niet.

Waar is het alternatief? God als partner die beroep op mensen doet, die net als wijzelf of meer dan wijzelf razend is over onrecht en kwetsbaar is onder krachten van het kwaad. Want op een andere manier kan Liefde niet Liefde zijn. En die, zoals Jezus, toch altijd weer opstaat, als een bloem tussen asfalt, als een meisje van 16 dat opkomt voor recht op onderwijs tegenover de taliban, als … jou en mij. God bestaat niet, God leeft.

Petra Schipper

One thought on “God bestaat niet

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s